Bergsingelkerk

De bouw van de kerk

De Gereformeerde Kerk van Rotterdam kent twee locaties: de Bergsingelkerk en het kerkelijk centrum BMVier. De Bergsingelkerk is een ontwerp van de bekende gereformeerde kerkarchitect Tjeerd Kuipers. Op 23 januari 1914 verleende B&W van Rotterdam vergunning om de kerk te bouwen. De bouw werd gegund aan de aannemer A. Witzand en Zn te Utrecht. De eerste steen werd op 2 juni van dat jaar gelegd door ds. J.H. Landwehr, die eraan herinnerde dat de Bergsingelkerk de eerste kerk was die door de verenigde kerk van Rotterdam (door afgescheidenen en dolerenden) werd gebouwd. De plechtige ingebruikneming vond plaats op 8 april 1915. De dienst werd op die dag geleid door de eerdergenoemde ds. Landwehr. Bij de ingebruikneming waren onder meer aanwezig burgemeester A.R. Zimmerman en de A.R.-wethouders A. de Jong en J. van der Molen.

Het exterieur

De kerk is gebouwd op een wigvormig terrein. Door zijn ligging, afmetingen en vormen is de Bergsingelkerk een van de monumentaalste kerken van architect Kuipers. De voorgevel heeft een tweetoren-front en een voorgeplaatste ingangspartij met drie deuren. Dominant boven deze ingangspartij is het grote ronde raam. Naast de beide torens bevinden zich net boven de ingangen beelden van twee pelikanen. Een dergelijk beeld is ook halverwege de grote toren geplaatst. Pelikanen golden in het vroege Christendom als symbool voor opofferende moederliefde. “Moederpelikanen” werden afgebeeld met een door henzelf opengeprikte borst, waardoor de jongen met bloed gevoed konden worden.

De beide torens zijn afgedekt met leien. De spits van de grote toren wordt bekroond door een goudkleurige windhaan. De kerk is niet in een bepaalde stijl gebouwd, maar bevat jugendstil elementen. De architect heeft getracht in zijn vormen het karakter en de bestemming van het gebouw weer te geven.

De eigendom van het kerkgebouw berust bij de Gereformeerde Kerk, met uitzondering van de torenklok, die in eigendom is van de gemeente Rotterdam. Deze klok is mei 2019 geheel gerenoveerd, inclusief de wijzerplaten.

Het interieur

De grondvorm van de kerk is een kruis, met in drie armen een galerij. In het interieur vallen de gebeeldhouwde kapitelen boven de pilaren op. De kerkruimte wordt overkoepeld door een fraai houten gewelf. In de as van de kerk, bij de kortste arm, ligt het podium met de preekstoel. Deze preekstoel is een grote platvormkansel met twee trappen die gebouwd is in een klanknis.

Het podium is niet afgesloten door een doophek, doch vanuit de kerk heeft men een open zicht op de avondmaalstafel, het doopvont en de kandelaar met de paaskaars. Tot 1977 stonden op het podium de banken voor de ouderlingen en diakenen; op de plaats waar deze zich bevonden, vindt men thans een keuken en een bergruimte. Ter hoogte van deze banken waren vroeger hekken die bekroond waren door fraaie lampen. Op een van deze hekken bevond zich de lezenaar van de voorlezer. Het doopvont is afkomstig uit de in 1968 gesloten Nieuwe Zuiderkerk aan de Westzeedijk. De zware sokkel van het doopvont is van Skyros marmer gemaakt en voorzien van beeldhouwwerk (gestileerde ossen karyatiden). De os is het symbool van de profeten en heilige martelaren.

Restauratie wandbord door Katouchka Pool

Het zilveren doopbekken is vervaardigd in de kunstwerkplaats van Eisenloeffel. Het deksel is bekroond met een duif en daarop zijn in emaille symbolen van geloof, hoop en liefde aangebracht. De kerkruimte werd oorspronkelijk verlicht door gaslampen die zich in (nog aanwezige) kronen van kunstsmeedwerk bevonden. In 1920 is de gasverlichting vervangen door elektrische verlichting.

In de hal van de kerk bevindt zich – vrij onopvallend – boven de ingangsdeur een tekstbord dat bij de bouw is aangebracht. Dit bord is in 2018 gerestaureerd.

In 2019 is de kerkzaal grondig verbouwd. Het podium is uitgebreid tot ongeveer 100 m2 terwijl de kerkbanken zijn bekleed om het zitcomfort van de bezoekers te vergroten. Naar verwachting zullen binnenkort twee projectschermen, beamers in camera’s worden geïnstalleerd.

Het orgel

De Bergsingelkerk heeft gedurende haar 90-jarig bestaan drie orgels gehad. Het eerste orgel was al stokoud toen het in de kerk werd opgesteld. Het was afkomstig uit het in 1913 gesloten gereformeerde kerkgebouw aan de Goudsesingel. In deze kerk heeft het orgel vanaf 1885 dienst gedaan. Voordien stond het orgel in de Lutherse Kerk in Haarlem, waarvoor het in 1783 was gebouwd door de Utrechtse orgelmaker Batz.

Gerenoveerde kerkzaal juli 2019

Bergsingelkerk omstreeks 1920

In 1925 werd dit orgel vervangen door een nieuw orgel, gebouwd door de firma A. Standaart te Schiedam; het orgelfront was ontworpen door J.A. Streefkerk. Op 25 mei van dat jaar werd het orgel in gebruik genomen. Het werd die dag bespeeld door J.H. Besselaar, de bekende organist van de Nieuwe Zuiderkerk. Dit orgel is tot 1987 in gebruik geweest. Toen was het dan ook volkomen versleten. In de loop der jaren is het talloze malen gebruikt door leerlingen van de organisten. Het derde orgel werd in 1988 in gebruik genomen. Het was geen nieuw orgel maar het was afkomstig uit de in 1986 gesloten Statensingelkerk. In dat kerkgebouw heeft het vanaf 1936 dienst gedaan. Het orgel is gebouwd door de firma Van Leeuwen uit Leiderdorp. De opvolger van deze firma, Pels en Van Leeuwen uit Den Bosch, heeft het orgel opgebouwd in de Bergsingelkerk. Het kreeg een nieuw front, aangepast aan de kerkruimte en vervaardigd uit het oorspronkelijke tinnen pijpmateriaal. Op het orgel worden tegenwoordig regelmatig concerten gegeven.