De Heilige Bergsingelkathedraal

29 juni 2019
door Chris van Krimpen

Het valt tegenwoordig niet mee Protestant te zijn (laat staan Katholiek na al die celibaat ellende). Als je de kranten leest dan is het behoorlijk kommer en kwel. Fors ledenverlies, afbraak van kerken, het kan allemaal niet op.

Zorgelijk? Ja zeker, maar laten we in vredesnaam een beetje relativeren. De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) telt nog altijd zo’n 2 miljoen leden terwijl de KNVB voetbalkerk er maar 1.2 miljoen heeft. De helft van Nederland is nog steeds op een of andere manier religieus. Bovendien bestaat de Christelijke kerkgemeenschap al zo’n 2000 jaar en die zal deo volente over 2000 jaar nog springlevend zijn, alhoewel tegen die tijd ongetwijfeld ontdaan van allerlei franje en dogma’s.

Waarom?

Volgens schrijfster Karen Armstrong (De geschiedenis van God) is de mens een spiritueel dier. Net als kunst is religie een poging om in het leven zin en betekenis te ontdekken. Het is niet iets dat door manipulerende priesters en dominees via brainwash in de van oorsprong seculiere menselijke natuur is geïnjecteerd, het ‘is de mens ingeschapen’. Een opvatting die mijns inziens hout snijdt.

Maar geloven lijkt buitengewoon ingewikkeld (of ingewikkeld gemaakt!). Al die mensen die beweren dat twee maal twee vier is. En bewijs jij maar eens dat het vijf is… Bovendien die massale verzameling van regels, dogma’s, rites gecombineerd met een kakofonie van meningen van al diegenen die beweren het geloof in pacht te hebben.

Op al deze droefenis is maar één antwoord mogelijk: ‘keep it simple!!!’
De vraag of God al dan niet bestaat is langzamerhand een anachronisme. Antoine Bodar heeft hiervoor een goed advies (zie Huizinga lezing 2017): ‘probeer te leven alsof God bestaat’.
Geloof is helaas geen zekerheid; het is naar mijn mening in de eerste plaats een hoopvolle verwachting, een zoeken naar de waarheid, naar jezelf, naar anderen, naar God, zonder enige garantie op succes. De Bijbel en vooral de centrale figuur van Jezus Christus zijn daarbij een bron van inspiratie. Geloof is voor mij een individuele activiteit, niet een zekerheid.

Voor mijn soort geloof heb ik een kerk nodig. Sommigen schijnen zonder te kunnen, ik niet. Ik heb die kerk nodig om geestelijke en religieuze inspiratie op te doen. Het is voor mij een rustpunt in de mondo cane van het neo-liberalisme en populisme; een plaats waar een mens zowel omhoog, naar binnen als naar de ander kan kijken. Voor mij is een kerk heilig.
Okay, daar gaan we weer, hoor ik al roepen!  Wat is er nu heilig aan? Een kerk is uiteindelijk niet meer dan een verzameling stenen. Heiligheid is een roomse opvatting: voor Katholieken is een kerk heilig, voor Protestanten handig.

Handig? Een kerk moet het symbool zijn van een krachtige en zelfbewuste geloofsgemeenschap. Daar wordt getracht verbinding te zoeken met het God. In het kerkgebouw stijgen talloze gebeden om hulp, genade en bijstand voortdurend ten hemel, begeleid door psalmen en orgelklanken. Die gebeden doorwasemen als het ware de banken, de muren, de orgelpijpen, kortom de hele kerk. Dat maakt een kerk ‘heilig’.

Religie is een belangrijk onderdeel van de Nederlandse cultuur. Ik lees voortdurend dat de een of andere kerk een culturele herbestemming heeft gekregen. Dat is een ernstige misvatting. De kerk heeft altijd al een culturele bestemming gehad, een bestemming die trouwens in onze grotendeels seculiere samenleving steeds belangrijker wordt.

Is er nog iemand die serieus denkt dat een transcendente ervaring, een zoektocht naar God, beperkt wordt tot de zondagochtend van 10.00 tot 11.00 uur?
Voor mij is God vooral in de muziek. Als het orgel met volle kracht losbarst met een melodie zoals die van ‘Een vaste burcht is Onze God’, dan verdwijnt mijn calvinistische controle als sneeuw voor de zon.

In mijn Heilige Bergsingelkathedraal is onlangs door het DoelenEnsemble een ontroerend muziekstuk opgevoerd, getiteld: ‘Jesus’ Blood Never Failed Me Yet’ van Gavin Bryers.

Ik werd getroffen door het commentaar van een bezoeker op Facebook.
“Een oude dakloze man zonder énige bezittingen, zong lang geleden ergens in Londen ontroerend over zijn rotsvaste geloof… Vanavond klonk zijn eigen stem samen met prachtige klanken van het DoelenEnsemble en Floris Onstwedder. Bijzonder indrukwekkend en mooi..!
De meneer naast mij verwoordde het gevoel in de zaal treffend: Ik ben gebroken maar gelukkig, en wil de komende dagen nergens anders meer naar luisteren…..”

Dat is dus ook religie.


Chris van Krimpen is ouderling van de Bergsingelkerk, en in het dagelijks leven internationaal jurist. Hij was o.m. lid van de Eerste Kamer der Staten Generaal voor de PvdA.