Beminde Gelovigen….

3 juni 2020
door Christiaan van Krimpen

Godfried Bomans is een van mijn favoriete auteurs. Samen met die andere interessante katholiek Gerard Reve, is Godfried dus een man naar mijn hart.

Onlangs herlas ik zijn aardige boekje uit 1970 getiteld ‘Beminde Gelovigen’. Over het katholieke leven van eertijds en het religieus besef van zijn generatie schreef hij boeiende en haast profetische passages, zoals deze:
‘Wie van plan is een boek te schrijven over de evolutie van het religieus besef in Nederland, laat ons zeggen over de afgelopen vijfhonderd jaar, die kan ik een eenvoudig middel aan de hand doen. Hij moet de figuur van Sinterklaas nemen. De telkens wisselende manier waarop deze behandeld wordt, is een aardig symbool van de godsdienstige beleving, die elke nieuwe generatie voor de juist houdt. Om eens een voorbeeld te geven: de Sinterklaas die enkele jaren geleden in Harlingen binnenvoer, gooide opeens zijn zak in de golven.
Ik zag het duidelijk op de televisie.
Zo’n gebaar is tekenend voor de huidige situatie in de kerk. Boete en vasten zijn afgeschaft: God is lief geworden…. Let maar eens op: over een paar jaar vaart hij (de Sint) Harlingen binnen met een tweede Sinterklaas naast zich, die een kleine damesmijter draagt.’

Er zijn na die tijd talloze boeken geschreven over religieuze vernieuwing en de zin (of onzin) van de kerk als instituut. Ik moet haast een nieuwe boekenkast aanschaffen om al die titels te kunnen herbergen.

Een paar noem ik hier in willekeurige volgorde:
God bestaat niet en Jezus is zijn zoon’ (Klaas Hendrikse); Leven alsof God bestaat (Antoine Bodar); God en Geld (Jan Prij); Hoe mijn geloof de Kerk overleefde (Philip Yancey); Het algemeen betwijfeld Christelijk geloof (Harry Kuitert); Het verguisde Christendom (Jacob Slavenburg); Een Geschiedenis van God (Karen Armstrong); Religie voor Atheïsten (Alain de Botton), en dan mijn laatste aanwinst: Herkerken (Remmelt Meijer & Peter Wierenga).

De heren Meijer en Wierenga poneren naar mijn mening een aantal verstandige dingen. Het volgende gedachtengoed is aan hun prikkelende boekje ontleend.

Over de veranderende tijd waarin we leven:

Er is een spanning tussen een verlangen hebben en niet goed weten hoe je daar komt. Dat moeten we onder ogen zien. Het hangt samen met de snel veranderende tijd en de achterblijvende antwoorden daarop. Prof Jan Rotmans zegt: we leven op een breukvlak van twee tijdperken, zoals eerder bij de overgang van de middeleeuwen naar de vroegmoderne tijd. Een kanteling in de tijd waarbij veel kerken opeens heel concreet gaan merken hoezeer we met een been in de tijd staan waar we vandaan komen maar met het andere been in een nieuw tijdperk met andere kenmerken en uitdagingen.
Iets denken als ‘er hoeft niets te veranderen aan de kerk want de boodschap is al 2000 jaar hetzelfde’ is je ogen sluiten voor wat er gaande is. De kerkgeschiedenis laat zien dat de kerk altijd in beweging is geweest.

Er zijn drie kantelpunten:

1/ Juist de kerk zou bij uitstek de plek moeten zijn waar iedereen medemaker is.
2/ Kies als kerk om structureel te leren experimenteren. Het Evangelie is vernieuwend, de thuisplek van het Evangelie (de kerk) mag niet minder vernieuwend zijn.
3/ Kies ervoor te stoppen met als kerk een domineeskerk of een ambtelijke kerk te zijn.

En vervolgens nog een stem uit het verleden (mijn eigen vader).
Een ongelovige, een niet-christen, een buitenkerkelijke of hoe we onze medemensen benoemen willen, proeft onmiddellijk of onze daden en woorden werkelijk voortkomen uit een hart, waarin liefde woont. Een buitenkerkelijke ontdekt veel eerder dan wijzelf dat ontzettend veel in kerkelijke en christelijke actie vormendienst is.

Zeker, God kan met een kromme stok een rechte slag slaan. Maar wee de stok die graag krom wil blijven. Zodra we zien dat onze stokken krom zijn, zullen we ze recht moeten maken. Naar het model dat God ons voorhoudt.

Aldus ds Jos van Krimpen in 1953 in zijn boek ‘In de Oude Stadswijk’.

(Foto: Ouderlingen Nieuwe Kerk te Amsterdam, 1894)

Christiaan van Krimpen is ouderling van de Bergsingelkerk en werkt als internationaal jurist in de havensector.